Ιούν 21, 2026 – 20:06 Κώστας Καλλωνιάτης, Χάρης Παπαδόπουλος Η ΕΠΟΧΗ

Η σχέση του νέου κόμματος ΕΛΑΣ (Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη) με την Αριστερά και ιδίως την ριζοσπαστική μπορεί να προσδιοριστεί μόνον απαντώντας στο βασικό ερώτημα: πρόκειται για σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού ή για ανασυγκρότηση μιας νέας κεντροαριστερής κυβερνητικής παράταξης;

Μια μαρξιστική προσέγγιση στα προβλήματα που εμφανίζει το όλο εγχείρημα οδηγεί σε καταλυτικές διαπιστώσεις για την απάντηση.

1. Το βασικό πρόβλημα: κυβερνητισμός χωρίς στρατηγική ρήξης

Η πρώτη ουσιαστική ένσταση είναι ότι το εγχείρημα φαίνεται να επιδιώκει επιστροφή στην κυβέρνηση, χωρίς σαφή στρατηγική σύγκρουσης με το κεφάλαιο, την ΕΕ, τις αγορές, ή τους κρατικούς μηχανισμούς. Δηλαδή επιχειρείται ξανά μια «κυβερνώσα Αριστερά» εντός των ίδιων θεσμικών και οικονομικών ορίων που οδήγησαν στην ήττα του 2015. Γιατί η αλήθεια είναι πως το πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν μόνο κάποια λάθη, αλλά ότι προσπάθησε να εφαρμόσει φιλολαϊκή πολιτική χωρίς ρήξη με τους μηχανισμούς του ευρωπαϊκού και εγχώριου καπιταλισμού. Άρα το ερώτημα είναι τι έχει αλλάξει στρατηγικά σήμερα;

2. Από την ταξική πολιτική στη «δημοκρατική παράταξη»

Επίσης, το εγχείρημα ΕΛΑΣ φαίνεται να κινείται προς ευρύ προοδευτικό μέτωπο, αντιδεξιά συσπείρωση, εθνικο-λαϊκή και δημοκρατική ρητορική. Αυτό, όμως, ελλείψει οργανωμένων κι οργανικών δεσμών με τα κινήματα και την κοινωνία, σηματοδοτεί τη μετάβαση από μία ταξική πολιτική κόμματος σε μία πολυσυλλεκτική κεντροαριστερή παράταξη. Η έμφαση στη «δημοκρατία», στη «θεσμική αναγέννηση», στη «νέα Μεταπολίτευση» κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί ότι υποκαθιστά το ζήτημα της ιδιοκτησίας, της εξουσίας του κεφαλαίου, και των ταξικών σχέσεων. Δηλαδή η κοινωνική σύγκρουση μεταφράζεται κυρίως σε σύγκρουση «προόδου εναντίον συντήρησης».

3. Η λογική του «Λαϊκού Μετώπου»

Το ίδιο το όνομα «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη» παραπέμπει σε λογική συμμαχιών, ευρύτερου μετώπου, αντιδεξιού συνασπισμού. Η μαρξιστική κριτική εδώ είναι παλιά: τα Λαϊκά Μέτωπα συχνά θολώνουν την ταξική αυτονομία, περιορίζουν ριζοσπαστικές διεκδικήσεις, και μετατρέπουν την Αριστερά σε αριστερή πτέρυγα της σοσιαλδημοκρατίας. Άρα η πολιτική ενότητα γίνεται αυτοσκοπός, ενώ το όποιο στρατηγικό περιεχόμενο αποδυναμώνεται. Ανεξάρτητα από αυτό, ωστόσο, η απορρόφηση και συγχώνευση επιμέρους στελεχών κομμάτων της Αριστεράς και Κεντροαριστεράς στην ΕΛΑΣ του κ. Τσίπρα δεν συνιστά Λαϊκό Μέτωπο, για τον σχηματισμό του οποίου θα χρειαζόταν κι η συμμετοχή του ΠΑΣΟΚ ή ενός άλλου αστικοφιλελεύθερου κόμματος.

4. Η προσωποκεντρική φύση του εγχειρήματος

Μια ακόμα αμερόληπτη κριτική θα έλεγε ότι το νέο κόμμα οικοδομείται κυρίως γύρω από το πολιτικό κεφάλαιο του Τσίπρα, όχι πάνω σε ανασυγκροτημένο κοινωνικό και εργατικό κίνημα. Δηλαδή η κοινωνική ηγεμονία υποκαθίσταται από επικοινωνία, ηγετικό πρόσωπο, εκλογική προσδοκία. Αυτό φαίνεται και από το ότι μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης αφορά «την επιστροφή Τσίπρα», όχι νέο κοινωνικό πρόγραμμα. Από μαρξιστική σκοπιά όταν η πολιτική γίνεται κυρίως ηγετοκεντρική, αυτό δείχνει αδυναμία οργανικής σύνδεσης με τις λαϊκές τάξεις.

5. Η ασάφεια απέναντι στο κράτος και την ΕΕ

Επιπλέον, το εγχείρημα δεν φαίνεται να θέτει ζητήματα σύγκρουσης με την ΕΕ, τους αρμούς του αστικού κράτους, τις πολυεθνικές και τους ολιγάρχες, ενώ δεν προτείνει συγχρόνως την κοινωνικοποίηση στρατηγικών τομέων με εργατικό έλεγχο. Αντίθετα εμφανώς κινείται σε λογική προοδευτικής διακυβέρνησης, ήπιας αναδιανομής, και θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Άρα είναι συμβατό με τον διακηρυγμένο από τον Τσίπρα στόχο του “δημοκρατικού καπιταλισμού” και πρόκειται για ανανεωμένη σοσιαλδημοκρατία, όχι για αντικαπιταλιστική στρατηγική.

6. Η δημοκρατία χωρίς δικαιοσύνη εκφυλίζεται..

Η φράση του Τσίπρα «η δημοκρατία χωρίς δικαιοσύνη εκφυλίζεται» είναι πολιτικά εύστοχη αλλά θεωρητικά αμφίσημη. Η δήλωση εκφράζει υπαρκτή κοινωνική ανησυχία, συνδέει εύστοχα δημοκρατία και κοινωνική ανισότητα, και κινείται απέναντι στον νεοφιλελεύθερο αυταρχισμό. Όμως από μαρξιστική σκοπιά παραμένει γενική και ηθική, δεν κατονομάζει τις ταξικές σχέσεις εξουσίας, ούτε θέτει ζήτημα οικονομικής δημοκρατίας ή ιδιοκτησίας. Άρα λειτουργεί περισσότερο ως λόγος προοδευτικής δημοκρατικής ηγεμονίας παρά ως συνεκτική αντικαπιταλιστική ανάλυση.

7. Η κριτική από την άλλη πλευρά της Αριστεράς

Υπάρχει όμως και μια πιο ευρωκομμουνιστική ανάγνωση που θα ήταν πιο επιεικής. Σύμφωνα με αυτή, μετά τη στρατηγική ήττα της Αριστεράς, και σε περίοδο ανόδου δεξιάς/ακροδεξιάς, ένα ευρύ προοδευτικό μπλοκ ίσως είναι αναγκαία αμυντική στρατηγική, ώστε να διατηρηθούν κοινωνικά και δημοκρατικά κεκτημένα. Δηλαδή όχι σοσιαλιστική τομή, αλλά ιστορικός συμβιβασμός για αποτροπή αυταρχικής δεξιάς μετάλλαξης. Αυτό όμως και ιστορικά έχει διαψευστεί ως αποτυχημένο, και οδήγησε σε διάλυση τα κόμματα της Αριστεράς που το στήριξαν.

8. Το βαθύτερο πρόβλημα

Τέλος, το εγχείρημα ΕΛΑΣ αντιμετωπίζει ένα σοβαρό έλλειμμα καθώς φαίνεται να αναζητά νέα πολιτική ηγεμονία, χωρίς νέο κοινωνικό υποκείμενο. Δεν είναι σαφές ποια τάξη εκπροσωπεί, ποια παραγωγική συμμαχία θέλει, ποια μορφή κοινωνικής εξουσίας επιδιώκει. Έτσι κινδυνεύει να παραμείνει κυρίως εκλογικό και πολιτικό σχέδιο κορυφής, όχι διαδικασία βαθιάς κοινωνικής ανασύνθεσης.

Συνολική αποτίμηση

Συνοψίζοντας, το νέο κόμμα της ΕΛΑΣ εκφράζει την κρίση της μετα-2015 Αριστεράς, την αναζήτηση νέας κυβερνητικής αξιοπιστίας και την επιδίωξη αντιδεξιάς εκλογικής ανασύνθεσης σε αρχηγική βάση. Το ότι το επιχειρεί με την κοινωνία παθητικοποιημένη και στο περιθώριο, οφείλεται στο ότι δεν έχει απαντήσεις στα καυτά στρατηγικά ζητήματα της εξουσίας του κεφαλαίου, ή των ορίων της ΕΕ, ούτε στο γιατί μια νέα «κυβερνώσα Αριστερά» δεν θα οδηγηθεί ξανά σε ενσωμάτωση. Χωρίς την ενεργοποίηση της κοινωνίας δεν νιώθει και την υποχρέωση να της απαντήσει σε παρόμοια ζητήματα.

Άρα από αυστηρά αναλυτική σκοπιά το εγχείρημα μοιάζει περισσότερο με προσπάθεια ανασυγκρότησης μιας σύγχρονης προοδευτικής σοσιαλδημοκρατίας παρά με στρατηγική υπέρβασης του καπιταλισμού.