Η ειρήνη δεν είναι ουδετερότητα, είναι πολιτική και ταξική επιλογή

Μάι 10, 2026 – 20:05 Λεωνίδας Καρίγιαννης, Πάνος Λάμπρου Η ΕΠΟΧΗ

Μέτωπο της Αριστεράς για να σταματήσει τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο

Η Ευρώπη ζει υπό τη σκιά μιας νέας εποχής πολεμικής οικονομίας. Από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, οι κυβερνήσεις αυξάνουν εξοπλισμούς, συρρικνώνουν το κοινωνικό κράτος και προβάλλουν τη στρατιωτικοποίηση ως «ασφάλεια». Στην πραγματικότητα πρόκειται για την πιο επικίνδυνη φάση του ύστερου καπιταλισμού: η κρίση κερδοφορίας του συστήματος μετατρέπεται σε κίνητρο για νέους επεκτατικούς πολέμους, που γεννούν νέα κύματα ξεριζωμένων προσφύγων, με πρωταγωνιστή τον Τραμπ και τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Η Αριστερά, αν θέλει να αποτρέψει τον πόλεμο, δεν μπορεί να αρκεστεί σε ηθικές εκκλήσεις. Οφείλει να συγκρουστεί με τις δομές εξουσίας που τον γεννούν.

Ο καπιταλισμός γεννά πολέμους, δεν τους αποτρέπει

Ο σύγχρονος πόλεμος είναι προϊόν του ανταγωνισμού για αγορές, ενέργεια, τεχνολογική και στρατιωτική κυριαρχία. Όποιος ελέγχει την ενέργεια, ελέγχει την τεχνολογία και τα τρόφιμα. Και όποιος ελέγχει την τεχνολογία και τα τρόφιμα, υπερέχει στρατιωτικά και κυριαρχεί κοινωνικά σε συνθήκες καπιταλιστικής εκμετάλλευσης.

Οι υδρογονάνθρακες είναι κρίσιμοι στην παραγωγή τόσο λιπασμάτων απολύτως αναγκαίων στην παραγωγή τροφίμων, όσο και ηλεκτρονικών και μικροεπεξεργαστών, ενώ είναι απαραίτητοι στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης από την οποία εξαρτάται η πολεμική κι όχι μόνον βιομηχανία. Πίσω, λοιπόν, από τον πόλεμο βρίσκεται η ανάγκη για την οικονομική κυριαρχία και το καπιταλιστικό κέρδος.

Η επέμβαση στο Ιράν

Οι ΗΠΑ προκειμένου να αποτρέψουν την ανταγωνιστική άνοδο της Κίνας και της Ρωσίας και να εξασφαλίσουν την παγκόσμια ηγεμονία τους αξιοποιούν την οικονομική και στρατιωτική τους ισχύ με επιβολή δασμών, μιλιταριστικές επεμβάσεις κι εμπορικούς αποκλεισμούς σε όλη την αμερικανική ήπειρο (Βενεζουέλα, Κούβα, Μεξικό, Καναδά, Γροιλανδία), ενώ τώρα επιτίθενται απροκάλυπτα στο Ιράν με στόχο τον έλεγχο των πετρελαιοπαραγωγών χωρών της Μέσης Ανατολής.

Η καταστροφή πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και ο περιορισμός της προσφοράς υδρογονανθράκων (πετρελαίου και φυσικού αερίου) που προκαλεί ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή ναι μεν πυροδοτεί μία παγκόσμια οικονομική κρίση που έτσι κι αλλιώς σοβούσε και αποτελεί πρόσχημα για τη στρατιωτικοποίηση των οικονομιών και την επιβολή νέας λιτότητας στους λαούς τους, συγχρόνως όμως ευνοεί τις γιγαντιαίες επιχειρήσεις ενέργειας, τεχνολογίας και πολεμικής βιομηχανίας των ΗΠΑ που καλούνται να γεμίσουν το κενό προσφοράς με αυξημένη την κερδοφορία τους λόγω καταστροφής ανταγωνιστικών κεφαλαίων διεθνώς.

Από την πλευρά της η Ευρωπαϊκή Ένωση ανίκανη να χαράξει αυτόνομη στρατηγική μετατρέπεται σε υποτελή δύναμη, που είτε χρηματοδοτεί τους πολέμους των άλλων, είτε υιοθετεί την «πολεμική οικονομία» –με δισεκατομμύρια για εξοπλισμούς και μηδενική κοινωνική πολιτική– αποδεικνύοντας πως η κρίση του νεοφιλελευθερισμού οδηγεί σε μια νέα μορφή καπιταλισμού: τον μιλιταριστικό καπιταλισμό.

Η Αριστερά πρέπει να αναγνωρίσει ότι ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη και κοινωνικό μετασχηματισμό δεν υπάρχει. Ο πόλεμος είναι δομικό στοιχείο της καπιταλιστικής αναπαραγωγής.

Η Ελλάδα ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης

Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα υποτελούς στρατηγικής. Από τη Σούδα ως την Αλεξανδρούπολη, οι αμερικανικές βάσεις καθιστούν τη χώρα ορμητήριο πολέμων και ταυτόχρονα στόχο σε κάθε πιθανή σύγκρουση. Την ίδια στιγμή, η χώρα δαπανά πάνω από το 3% (με προοπτική πάνω από το 5%) του ΑΕΠ της σε εξοπλισμούς – περισσότερο από κάθε άλλη ευρωπαϊκή οικονομία. Η «ασφάλεια» πληρώνεται με τη διάλυση του κοινωνικού κράτους, τη φτώχεια, την ξενοφοβία και την ανασφάλεια των εργαζομένων. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας πρωτοστατεί σε υποτέλεια έναντι των ΗΠΑ και του Ισραήλ βάζοντας τη χώρα βαθιά στον κύκλο του πολέμου.

Η Αριστερά οφείλει να καταγγείλει αυτό το μοντέλο: κάθε ευρώ για φρεγάτες είναι ένα ευρώ λιγότερο για παιδεία, υγεία, κοινωνική πολιτική και προστασία. Ο αντιπολεμικός αγώνας είναι εντέλει κοινωνικός αγώνας.

Από τον ψεύτικο «πατριωτισμό» στον διεθνισμό των λαών

Οι άρχουσες τάξεις παρουσιάζουν τον πόλεμο ως «εθνικό καθήκον». Μα πίσω από τις σημαίες κρύβονται συμφέροντα πολυεθνικών, τραπεζών και πολεμικών βιομηχανιών. Η Αριστερά πρέπει να αντιστρέψει αυτό το αφήγημα: οι λαοί δεν είναι εχθροί μεταξύ τους – εχθροί είναι όσοι τους σπρώχνουν να πολεμούν για ξένα συμφέροντα. Η συγκρότηση ενός πανευρωπαϊκού, διεθνιστικού κινήματος ειρήνης είναι ζωτική ανάγκη. Χωρίς διεθνιστική ενότητα, κάθε εθνική Αριστερά θα εγκλωβίζεται σε «πατριωτικά μέτωπα» που τελικά εξυπηρετούν τον μιλιταρισμό και την εθνικιστική υστερία.

Ειρήνη σημαίνει κοινωνικός μετασχηματισμός

Ενώ κλιμακώνεται ο πόλεμος παγκοσμίως γίνεται φανερό πως δεν υπάρχει ειρήνη χωρίς κοινωνική ανατροπή. Η πολεμική βιομηχανία είναι η πιο προσοδοφόρα επένδυση του συστήματος. Όσο η οικονομία οργανώνεται γύρω από το κέρδος, οι πόλεμοι θα επιστρέφουν. Είναι ανάγκη να προτάξουμε ένα σχέδιο που θα έχει βάση τον άνθρωπο, την κοινωνία και τις ανάγκες τους. Ένα σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού τονίζοντας ότι η ειρήνη είναι πολιτικό σχέδιο, όχι σύνθημα.

Η ελληνική Αριστερά και το καθήκον της

Η ελληνική Αριστερά πρέπει να ξαναβρεί τον αντιπολεμικό της ρόλο. Δεν αρκούν ανακοινώσεις «ανησυχίας» για την Ουκρανία, τη Γάζα, το Ιράν ή την Κούβα. Χρειάζεται έμπρακτη αλληλεγγύη και πολιτική ανυπακοή: όχι στις βάσεις, όχι στους εξοπλισμούς, όχι στην πολεμική γραμμή των Βρυξελλών και της Ουάσιγκτον, καμία συμμετοχή της χώρας μας στον πόλεμό τους. Παράλληλα, πρέπει να συνδέσει τον αντιπολεμικό αγώνα με τα κοινωνικά αιτήματα: ο πόλεμος δεν είναι ξεχωριστός από την ακρίβεια, τη λιτότητα ή την ενεργειακή κρίση. Είναι η άλλη όψη τους. Μόνο αν η Αριστερά ενοποιήσει αυτά τα μέτωπα –ειρήνη, κοινωνική δικαιοσύνη, οικολογία– μπορεί να γίνει πάλι η φωνή της πλειοψηφίας.

Κάλεσμα της Νέας Αριστεράς

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες Νέα Αριστερά απευθύνει κάλεσμα στο σύνολο των κομμάτων και των οργανώσεων της Αριστεράς και της ριζοσπαστικής Οικολογίας, στα κοινωνικά κινήματα, στον ανένταχτο κόσμο που μετέχει στις αντιπολεμικές συγκεντρώσεις, στη νεολαία, στα συνδικάτα, για τη δημιουργία ενός κοινού αντιπολεμικού μετώπου και κινήματος. Ο αντιπολεμικός και ριζοσπαστικός πόλος είναι και αναγκαίος, αλλά και εφικτός. Ασφαλώς, στην ίδια κατεύθυνση θα κινηθούμε και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Με ένα πρόγραμμα που θα προτάσσει:

Την κοινωνικοποίηση των στρατηγικών τομέων (ενέργεια, μεταφορές, άμυνα).
Δημοκρατικό έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής και των εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Απεμπλοκή από το ΝΑΤΟ, τις ιμπεριαλιστικές συμμαχίες και τις αμερικανικές βάσεις.
Μείωση και μετατροπή των στρατιωτικών δαπανών σε επενδύσεις για πράσινη και κοινωνική μετάβαση.
Ενίσχυση του κοινωνικού κράτους με δραστική αύξηση των κοινωνικών δαπανών σε υγεία, παιδεία, κοινωνική στέγη, δημόσια έργα.
Με κοινό αγώνα ενάντια στη λιτότητα και την ακρίβεια.
Μέτωπο ενάντια στην ξενοφοβία και το ρατσισμό.

Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα

Η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, αλλά η παρουσία κοινωνικής δικαιοσύνης. Όσο ο κόσμος θα κυβερνάται από την κερδοφορία και τον φόβο, οι πόλεμοι θα επιστρέφουν με νέες μορφές. Η Αριστερά, αν θέλει να αποτρέψει τον πόλεμο, πρέπει να ξαναπεί το παλιό αλλά επίκαιρο σύνθημα:

Ο 21ος αιώνας θέτει το ίδιο δίλημμα που έθεσε και ο 20ός: σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα.