Επιστημονικός Σοσιαλισμός: Μια Θεωρία για την Αλλαγή του Κόσμου

Γράφτηκε από Sajeev Kumar στις 5 Μαΐου 2026

Scientific Socialism: A Theory to Change the World – Socialist Voice

Η σημαντική συμβολή του Μαρξ στον σοσιαλισμό ήταν ότι μετέτρεψε τον σοσιαλισμό από ουτοπικό σε επιστημονικό σοσιαλισμό. Οι ουτοπικοί σοσιαλιστές όπως ο Robert Owen, ο Saint-Simon και ο Fourier είχαν τις καλύτερες προθέσεις. Πίστευαν ότι ο σοσιαλισμός θα μπορούσε να επιτευχθεί με την επίκληση της ηθικής πλευράς των ανθρώπων, με τη διάδοση ιδεών ότι ο καπιταλισμός είναι σκληρός και ότι η συσσώρευση πλούτου ενώ βυθίζεται μεγάλος αριθμός ανθρώπων στη φτώχεια είναι απάνθρωπη. Ο ουτοπικός σοσιαλιστής Ρόμπερτ Όουεν, ο οποίος ήταν ιδιοκτήτης εργοστασίου, έδωσε ακόμη και το παράδειγμα εγκαταλείποντας τα κέρδη του για να χτίσει κατοικίες για τους εργάτες του και σχολεία για τα παιδιά τους. Αλλά τελικά πέθανε φτωχός.

Ο Μαρξ κατάλαβε ότι οι κοινωνίες αλλάζουν κυρίως λόγω αλλαγών στις υλικές συνθήκες. Εάν η αλλαγή εξαρτάται από αντικειμενικές υλικές συνθήκες, τότε θα πρέπει να ακολουθεί τους νόμους που διέπουν αυτές τις αλλαγές.

Η τέχνη είναι διαφορετική από την επιστήμη. Η πρώτη είναι ένα τελικό προϊόν, ενώ η δεύτερη είναι ένα έργο σε εξέλιξη. Δεν μπορεί κανείς να αλλάξει έναν πίνακα του Ντα Βίντσι ή του Πικάσο, ακόμα κι αν είχε κάποιο ελάττωμα. Αλλά η επιστήμη αναπτύσσεται με τη σωρευτική γνώση που προστίθεται στρώμα προς στρώμα κατά τη διάρκεια των γενεών και αμφισβητώντας τις υπάρχουσες θεωρίες μέσω κριτικής εξέτασης.

Η ιστορία λέει ότι ένας επιστήμονας κάνει μια υπέροχη ανακάλυψη και κερδίζει ένα βραβείο Νόμπελ. Πολλά περιοδικά φέρουν την εικόνα του επιστήμονα. Σχολεία, κολέγια και πανεπιστήμια τον προσκαλούν για ομιλίες. Παρ’ όλες τις διακρίσεις, ο επιστήμονας γνωρίζει ότι κάτι δεν πάει καλά με τη θεωρία του και προσπαθεί να το διορθώσει με μικρή επιτυχία. Ο επιστήμονας γερνάει και αρχίζει να αισθάνεται ότι μπορεί να πεθάνει χωρίς να διορθώσει το ελάττωμα στη θεωρία του. Μια μέρα πηγαίνει σε ένα επιστημονικό συνέδριο όπου ένας νεαρός λαμπρός επιστήμονας επισημαίνει το ελάττωμα και προτείνει μια νέα θεωρία που το διορθώνει. Ο γέρος επιστήμονας χαίρεται, τρέχει κοντά στον νεαρό επιστήμονα και τον αγκαλιάζει. Αυτό είναι το πνεύμα της επιστήμης: ότι παρά το γεγονός ότι το έργο της ζωής του αποδεικνύεται λάθος, χαίρεται κανείς που η επιστήμη και η ανθρώπινη κοινωνία μπορούν να προοδεύσουν.

Τι σχέση έχει αυτή η ιστορία με την κομματική μας οργάνωση; Κάθε κόμμα που προχωρά στην επίτευξη του επιστημονικού σοσιαλισμού πρέπει να ακολουθεί το πνεύμα της επιστήμης με κριτική ανάλυση, αντικειμενική αξιολόγηση των ιδεών και εγκαταλείποντας τα ελαττωματικά επιχειρήματα χωρίς έλεος. Ο δρόμος προς τον επιστημονικό σοσιαλισμό πρέπει να είναι στρωμένος με κριτική και αυτοκριτική, το θεμέλιο του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού.

Η κρίση είναι αναπόφευκτη στον καπιταλισμό, αλλά γιατί τα κομμουνιστικά κόμματα δεν είναι σε θέση να αδράξουν την ευκαιρία και να ανατρέψουν το σύστημα; Αυτό συμβαίνει επειδή τα κομμουνιστικά κόμματα είναι διασπασμένα και κατακερματισμένα σε κάθε μέρος του κόσμου και αποτυγχάνουν να εμπνεύσουν ελπίδα στην εργατική τάξη. Ο λόγος αυτού του κατακερματισμού είναι η απομάκρυνση από τις αρχές του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού λόγω αστικών τάσεων. Δημοκρατικός συγκεντρωτισμός σημαίνει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται δημοκρατικά μετά από λεπτομερή συζήτηση. Μόλις ληφθούν οι αποφάσεις, οι ατομικές απόψεις υποτάσσονται σε συλλογικές αποφάσεις για τη δημιουργία μιας «ενότητας δράσης». Αυτό δεν είναι δουλεία: η διαφωνία επιτρέπεται κατά τη φάση των δημοκρατικών συζητήσεων και όχι κατά την εφαρμογή των αποφάσεων. Μετά την εφαρμογή της απόφασης, το αποτέλεσμα επανεξετάζεται αμερόληπτα. Η κριτική και η αυτοκριτική πρέπει να ακολουθούν χωρίς έλεος. Έτσι, ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός απαιτεί την «υποταγή της μειοψηφίας στην πλειοψηφία» κατά την εφαρμογή και «κριτική και αυτοκριτική» κατά την αναθεώρηση. Ο συγκεντρωτισμός για την εφαρμογή της απόφασης δεν είναι αυταρχισμός. Είναι η δημοκρατία στην πράξη. Ως εκ τούτου, ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός δεν είναι οξύμωρο – στην πραγματικότητα, είναι η εφαρμογή της διαλεκτικής στην κομματική οργάνωση που εφευρέθηκε από τον Λένιν. Κάθε δραστηριότητα που παρεκκλίνει από αυτό το μονοπάτι είναι συνταγή καταστροφής και θα εκτροχιάσει ένα κομμουνιστικό κόμμα.

Η νέα Εθνική Εκτελεστική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιρλανδίας μετά το 27ο Συνέδριο θα πρέπει να αποφασίσει να ενισχύσει την κομματική πειθαρχία και ενότητα και να εμπνεύσει ελπίδα στην εργατική τάξη στην Ιρλανδία.

Ειρήνη, ανεξαρτησία και σοσιαλισμός.

[Σημ. Συν. Τα κείμενα που αναρτώνται αξιολογούνται με βάση το ενδιαφέρον που κρίνουμε ότι έχουν και δεν αντανακλούν απαραιτήτως τις απόψεις της σύνταξης.]