Πρώτα το κόμμα, μετά το άνοιγμα;

Απρ 24, 2026 – 13:04 Κώστας Καλλωνιάτης, Χάρης Παπαδόπουλος Η ΕΠΟΧΗ

Στη Νέα Αριστερά, μετά από το προγραμματικό συνέδριο και την παραίτηση του Αλέξη Χαρίτση, φαίνεται να κυριαρχεί η άποψη ότι πρέπει πρώτα να οργανώσουμε και να δυναμώσουμε το κόμμα έτσι ώστε μετά να μπορούμε να ξεκινήσουμε διάλογο για συνεργασίες ή συμμαχίες με την υπόλοιπη ριζοσπαστική Αριστερά.

Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώθηκε πρόσφατα, με αφορμή ένα δημοσιευμένο άρθρο σχετικά με τον μεγάλο βαθμό προγραμματικής σύγκλισης της Νέας Αριστεράς και του ΜΕΡΑ25, από το οποίο λογικά προέκυψε η πρόταση να διερευνηθεί μέσω διαλόγου μια πιθανή συνεργασία των δύο κομμάτων. Στην πρόταση αυτή αντιτάχθηκε το επιχείρημα της ανάγκης της ιεράρχησης των προτεραιοτήτων μας, με πρώτη και αποκλειστική αυτή της κομματικής συγκρότησης, χωρίς όμως να τίθεται ένα χρονοδιάγραμμα επίτευξης συγκεκριμένων επιδιωκόμενων στόχων.

Βεβαίως, η προτεραιοποίηση της οργάνωσης και ενδυνάμωσης του κόμματος έναντι της προσπάθειας για την ανασυγκρότηση της ριζοσπαστικής Αριστεράς, δεν είναι αυτονόητα λανθασμένη, όμως είναι μια υψηλού ρίσκου στρατηγική που συχνά αποτυγχάνει, στην πράξη καθυστερεί τελικά την εξέλιξη και τη διεύρυνση, ενισχύει τη δυσπιστία και οδηγεί αναπόφευκτα σε πολιτική περιθωριοποίηση. Ειδικά για ένα μικρό, νέο κόμμα σαν τη Νέα Αριστερά, το ρίσκο είναι μεγάλο γιατί μπορεί να ολοκληρωθεί οργανωτικά χωρίς να αποκτήσει κοινωνική βάση και να οδηγηθεί έτσι σε αδιέξοδο, για τους παρακάτω λόγους:

Δημιουργείται εικόνα ενός κλειστού project. Όταν λες “πρώτα συγκροτούμαστε εμείς και μετά συζητάμε μαζί σας”, οι υπόλοιποι χώροι το ακούνε σαν να λες “έχουμε ήδη αποφασίσει ποιοι είμαστε και θα σας καλέσουμε μετά να προσαρμοστείτε”. Αυτό αποθαρρύνει συνεργασίες, ενισχύει την καχυποψία και θυμίζει παλιές ηγεμονικές πρακτικές.

Χάνεται το momentum. Σε νέους πολιτικούς σχηματισμούς ο χρόνος δουλεύει αντίστροφα: Στην αρχή υπάρχει ενδιαφέρον και ρευστότητα, ενώ στη συνέχεια σταδιακά παγιώνονται οι εντυπώσεις (π.χ. “μικρό κόμμα”, “διάσπαση”). Αν δεν ανοιχτείς νωρίς, με τολμηρά βήματα, δεν αναπτύσσεις τη δική σου δυναμική διεύρυνσης και τελικά εγκλωβίζεσαι σε χαμηλές πτήσεις και χαμηλά δημοσκοπικά ή εκλογικά ποσοστά.
Η κοινωνία προηγείται των κομμάτων. Η λογική του “φτιάχνουμε πρώτα κόμμα” είναι γραμμική και οργανωτικοκεντρική. Όμως οι πολιτικές συμμαχίες δε χτίζονται μόνο σε επίπεδο κορυφής, χρειάζονται κοινωνικά ερείσματα (κινήματα, δίκτυα, πρωτοβουλίες). Αν αυτά δεν υπάρχουν από την αρχή το κόμμα μοιάζει με άδειο σχήμα που ψάχνει περιεχόμενο. Μία διαλεκτική αντίληψη της κομματικής ανάπτυξης προϋποθέτει την αλληλεπίδραση του κοινωνικού με το πολιτικό στοιχείο.
Ενισχύεται ο κατακερματισμός της Αριστεράς. Ο χώρος της ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ελλάδα είναι ήδη διασπασμένος. Αν κάθε σχήμα θέσει την ίδια προτεραιότητα, το πιθανότερο αποτέλεσμα θα είναι να παραμείνει διασπασμένος σε πολλά μικρά σχήματα.
Οι ταυτότητες παγιώνονται γρήγορα. Η καθυστέρηση του ανοίγματος διαμορφώνει συγκεκριμένη κουλτούρα μέσα στο κόμμα και δημιουργεί εσωτερικές ισορροπίες που δύσκολα αλλάζουν. Μπορεί ο πυρήνας της δικής μας ταυτότητας στο πλαίσιο της ριζοσπαστικής Αριστεράς να μην αλλάζει και να έχει πρόσφατα συμπληρωθεί προγραμματικά, όμως σε αρκετά στρατηγικά σημεία παραμένει ανολοκλήρωτος και θα συμπληρωθεί – ολοκληρωθεί ακριβώς μέσα από το άνοιγμα και τη διαρκή όσμωση που θα επιφέρει το κοινωνικοπολιτικό μέτωπο και η διαδικασία δημιουργίας του.
Ιστορικά, οι επιτυχημένες φάσεις της Αριστεράς ήταν πιο ανοιχτές. Στην ελληνική εμπειρία, όταν υπήρξε άνοδος (π.χ. στην περίοδο ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ πριν το 2015) προηγήθηκε η συσπείρωση ευρύτερων δυνάμεων, όχι η πλήρης οργανωτική ωρίμανση ενός σχήματος.

Ποιο όμως θα μπορούσε να είναι το εναλλακτικό μοντέλο; Αντί για “πρώτα κόμμα και μετά συνεργασίες” πιο αποτελεσματική πιστεύουμε πως είναι η παράλληλη συγκρότηση με ανοιχτό κάλεσμα από την αρχή. Δηλαδή, στην πράξη να έχουμε ανοιχτές διαδικασίες, συνδιαμόρφωση κοινά αποδεκτού προγράμματος, και κοινές δράσεις πριν τις εκλογικές συμφωνίες.

Βεβαίως, οι αντιρρήσεις κάποιων συντρόφων στη Νέα Αριστερά δεν είναι τυχαίες, αλλά βασίζονται σε συγκεκριμένους φόβους και εμπειρίες: Φόβος διάχυσης σε χαλαρά δίκτυα πριν ακόμη συγκροτηθεί το κόμμα, προσωπικά και συλλογικά τραύματα από προηγούμενες εμπειρίες όπως η γρήγορη διεύρυνση ΣΥΡΙΖΑ με ετερογενείς τάσεις και η δυσκολία συντονισμού και στρατηγικής, φόβος ηγεμονίας άλλων ομάδων, οργανωτική αναποτελεσματικότητα και εκλογικός ρεαλισμός όπου η αυτοτελής παρουσία θεωρείται όρος επιβίωσης.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: Μπορείς να χτίσεις ταυτότητα και να συγκροτηθείς χωρίς να κλειστείς και να ανοιχτείς χωρίς να διαχυθείς; Πιστεύουμε πως την ισορροπία ανάμεσά στην εσωτερική συγκρότηση και τις συνεργασίες – συμμαχίες βρίσκει ένα υβριδικό μοντέλο που οργανώνει, συγκροτεί και χτίζει ταυτότητα από τη μία, προσφέροντας ταυτόχρονα άνοιγμα σε κοινωνικοπολιτικό μέτωπο, χωρίς διάχυση αλλά ούτε περιχαράκωση. Το μοντέλο αυτό απαιτεί βασικές προϋποθέσεις:

Σαφείς προγραμματικές αιχμές, τις οποίες η Νέα Αριστερά διαθέτει πλέον, πλαισιωμένες από συμβατές με τις αρχές και το πρόγραμμά της θέσεις, προσαρμοσμένες στην επικαιρότητα με καθαρό πολιτικό στίγμα και με εστίαση στα μεγάλα θέματα (π.χ. αντιπολεμικό μανιφέστο, κοινωνικό κράτος, δημοκρατία, κοινωνικοποιήσεις, φορολόγηση πλούτου, εργασιακά, ταξικές ανισότητες).
Ανοιχτό κάλεσμα ταυτόχρονα, όχι μετά. Από την αρχή δημόσιο κάλεσμα σε οργανώσεις, συλλογικότητες, ανένταχτους, όχι για ένταξη, αλλά για συνδιαμόρφωση κοινωνικοπολιτικού μετώπου. Κρίσιμο: δεν τους καλείς να μπουν σε έτοιμο σχήμα, αλλά να το φτιάξουν μαζί.
Διπλό επίπεδο λειτουργίας. Για να αποφευχθεί χάος χρειάζεται:Α. Εσωτερικός κορμός που κρατά βασικές αποφάσεις και διασφαλίζει συνοχή.Β. Ανοιχτά φόρουμ / συνελεύσεις, πολιτικές συζητήσεις, θεματικές επεξεργασίες, συμμετοχή ευρύτερου κόσμου. Έτσι υπάρχει έλεγχος αλλά και πραγματική συμμετοχή.
Συνεργασίες μέσω δράσης, όχι μόνο συμφωνιών. Αντί για συμμαχίες κορυφής, χρειάζονται κοινές καμπάνιες (π.χ. εργασιακά, ακρίβεια, ειρήνη), τοπικές πρωτοβουλίες, κινηματικές δράσεις. Οι δράσεις οργανώνονται από κοινό συντονιστικό δίνοντας τη δυνατότητα περαιτέρω διεύρυνσης και μαζικοποίησης. Η εμπιστοσύνη χτίζεται κυρίως στην πράξη, όχι μόνο σε τραπέζια διαπραγμάτευσης.
Μερική σύγκλιση αντί για πλήρη συμφωνία. Συμφωνία στις περισσότερες προγραμματικές αιχμές, αποδοχή διαφωνιών στις υπόλοιπες. Έτσι επιτρέπονται ευρύτερες συμμαχίες και πολιτική αυτοτέλεια, χωρίς ιδεολογική ισοπέδωση.
Ανοιχτή ταυτότητα, όχι ρευστή, αλλά εξελισσόμενη. Αντί να ορίζουμε πλήρως ποιοι είμαστε από πριν, πιο λειτουργικό είναι να ορίζουμε κατεύθυνση και να την εμπλουτίζουμε μέσα από τη συμμετοχή. Δηλαδή ταυτότητα που χτίζεται, όχι που επιβάλλεται.
Προστασία από “καπέλωμα”. Ο ενδεχόμενος φόβος αντιμετωπίζεται με απαίτηση κανόνων ισότιμης συμμετοχής από την αρχή, ορίων σε οργανωμένες σε μπλοκ παρουσίες και διαφάνειας διαδικασιών. Αποφεύγεται έτσι ο κίνδυνος διάλυσης η διάχυσης αλλά και η ηγεμονία οποιουδήποτε μηχανισμού ή σχήματος.

Πώς θα φαινόταν στην πράξη

Ένα τέτοιο μοντέλο μοιάζει με δημόσια ιδρυτική διαδικασία και όχι με κλειστό συνέδριο, περιλαμβάνει συνεχείς ανοιχτές συνελεύσεις, κοινές δράσεις με άλλους χώρους πριν από εκλογικές συνεργασίες, σταδιακή προγραμματική σύγκλιση χωρίς απαίτηση από την αρχή πλήρους συμφωνίας. Το βασικό πλεονέκτημα αυτού του μοντέλου είναι ότι συνδυάζει τήρηση της αυτοτέλειας και της ιδεολογικής τοποθέτησης (υπάρχει πυρήνας) με τη διεύρυνση και τις συμμαχίες (υπάρχει άνοιγμα). Απαιτεί όμως πολιτική ωριμότητα, εμπιστοσύνη και κυρίως ηγεσία που μπορεί να συνεργάζεται, να είναι ευέλικτη και διαλεκτική.

Συμπερασματικά, η επιτυχία ενός πολιτικού φορέα της ριζοσπαστικής Αριστεράς στηρίζεται στην τήρηση μιας βασικής και διαρκούς ισορροπίας ανάμεσα στην εσωτερική ανάπτυξη και το οργανωμένο άνοιγμα σε συνεργασίες και συμμαχίες.