Φεβ 19, 2026 – 11:02 Κώστας Καλλωνιάτης Η ΕΠΟΧΗ
Η ευέλικτη όσο και συνθετική πολιτική απόφαση του προγραμματικού συνεδρίου της Νέας Αριστεράς (ΝΑ) είναι σαφής:
ΝΑΙ στη δημιουργία ενός πολιτικού μετώπου που θα “συγκροτείται από την κοινωνική και ταξική πλειοψηφία και απευθύνεται στην Αριστερά, στην πολιτική οικολογία, στις δυνάμεις της αριστερής σοσιαλδημοκρατίας, των κοινωνικών κινημάτων και στον κόσμο της αποχής. Στόχος αυτού του μετώπου είναι η αλλαγή των συσχετισμών και η ανατροπή της κυβέρνησης και της δεξιάς πολιτικής.”
ΟΧΙ σε ένα μέτωπο που θα “αποτελεί εφαρμογή αποτυχημένων κεντρώων ή κεντροαριστερών λύσεων¨ ή θα “συνεπάγεται την ρευστοποίηση της Αριστεράς ή την μετατροπή της σε συνιστώσα μιας αφηρημένης δημοκρατικής παράταξης. Σε αυτή την κρίσιμη περίοδο εξάλλου προσωποπαγή κόμματα και προσωποκεντρικές στρατηγικές που έχουν αποδειχθεί ήδη αποτυχημένες στο παρελθόν αποπροσανατολίζουν τον κόσμο της Αριστεράς και τον κόσμο της εργασίας και εμποδίζουν να δοθεί μια καθαρή συλλογική και ενωτική απάντηση στα σημερινά συστημικά προβλήματα.”
ΝΑΙ στην “ανασυγκρότηση της ριζοσπαστικής και ανανεωτικής Αριστεράς και Οικολογίας και για την υπέρβαση της κρίσης που την ταλανίζει…Με ισχυρή και αυτοδύναμη κομματική παρουσία..”
ΟΧΙ στην λογική του μέσου όρου γιατί “Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η λογική του μέσου όρου δεν μπορεί να δώσει λύσεις και καταλήγει μέσα από την αποτυχία να αφήνει περισσότερο χώρο στις δυνάμεις της ακροδεξιάς.”
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η ΝΑ διατηρεί την αυτοδύναμη κομματική παρουσία της και ταυτόχρονα με την προσπάθεια ανασυγκρότησης της ριζοσπαστικής και ανανεωτικής Αριστεράς επιδιώκει την διαμόρφωση ενός Λαϊκού Μετώπου (δεν ονοματίζεται έτσι, αλλά ορίζεται) στο οποίο θα μπορούν να συμμετέχουν κεντροαριστερές δυνάμεις χωρίς όμως τις αποτυχημένες πολιτικές τους ή τις προσωποπαγείς στρατηγικές τους. Σε απλά ελληνικά, δεν υπάρχει κανένας δογματικός αποκλεισμός κομμάτων όπως το ΠΑΣΟΚ ή το μελλοντικό κόμμα Τσίπρα από το μέτωπο, όμως την ιδεολογικοπολιτική, στρατηγική, προγραμματική ηγεμονία και τη φυσική ηγεσία του οφείλει να έχει η Αριστερά εφόσον αποκλείεται η λογική του μέσου όρου (η οποία συνήθως κυριαρχεί στα Λαϊκά Μέτωπα). Διαφορετικά η ΝΑ δεν μπορεί να συμμετέχει σύμφωνα με την πολιτική απόφαση.
Ενώ, όμως, με την συνεδριακή απόφαση τέθηκε το πολιτικό πλαίσιο ενός δυνητικού Λαϊκού Μετώπου, δεν έγινε καμία συγκεκριμένη και αναλυτική συζήτηση για τους όρους και τις προϋποθέσεις συγκρότησης του όπως:
1. Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αν η ενότητα είναι χωρίς στρατηγική
Η επίκληση της «ενότητας της κεντροαριστεράς» ή του «λαϊκού μετώπου» έχει επανέλθει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και φυσικά στην Ελλάδα, συχνά ως απάντηση στην κυριαρχία συντηρητικών ή δεξιών κυβερνήσεων. Όμως, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η ενότητα που συγκροτείται με αρνητικό στόχο – να «φύγει η δεξιά», να «μπει φραγμός στην ακροδεξιά» – σπάνια μεταφράζεται σε βιώσιμη πολιτική προοπτική. Γιατί το κίνητρο είναι αμυντικό, όχι δημιουργικό. Δηλαδή, το κοινό αφήγημα δεν απαντά στο «τι θέλουμε να κάνουμε», αλλά μόνο στο «τι δεν θέλουμε να γίνει». Αυτό δημιουργεί ευκολία στη σύμπραξη (οι διαφορές σκεπάζονται προσωρινά), αλλά ανυπαρξία συνοχής μόλις χαθεί ο κοινός «εχθρός». Η έλλειψη θετικού, κοινά αποδεκτού σχεδίου για το τι σημαίνει «προοδευτική διακυβέρνηση» οδηγεί σε εσωτερική ασάφεια, αποσυσπείρωση και τελικά πολιτική φθορά.
2. Η αρνητική συσπείρωση έχει σαφή όρια
Στην πράξη, τα «αντιδεξιά» ή «αντινεοφιλελεύθερα» μέτωπα αποτελούν προσωρινές συμμαχίες επιβίωσης. Ενώνουν ετερογενείς δυνάμεις — από σοσιαλδημοκράτες μέχρι ριζοσπάστες και οικολογικά κινήματα — χωρίς ενιαία στρατηγική για κρίσιμα ζητήματα όπως το παραγωγικό μοντέλο, το κοινωνικό κράτος ή η σχέση με την ΕΕ. Όταν ο αρνητικός στόχος εκπληρωθεί ή αποτύχει, το μέτωπο χάνει το λόγο ύπαρξής του γιατί δεν υπάρχει συνεκτική ταυτότητα να συνεχίσει. Έτσι, η ενότητα καταλήγει ευκαιριακό μέσο, όχι στρατηγική ανασύνταξης.
3. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει απόσταση μεταξύ ρητορικής και πράξης
Στην Ευρώπη, παρόμοια μοτίβα έχουν εμφανιστεί επανειλημμένα:
– Στη Γαλλία, το NUPES έδειξε τη δυναμική αλλά και την εύθραυστη φύση τέτοιων σχημάτων.
– Στην Ισπανία, η συνεργασία PSOE–Sumar αποδίδει μεν, αλλά με συνεχή εσωτερική ένταση.
– Στη Γερμανία, η Ampelkoalition δείχνει ότι χωρίς κοινό όραμα, η ενότητα γίνεται τεχνοκρατικός συμβιβασμός.
Η κοινή συνισταμένη: η «ενότητα για την ενότητα» δημιουργεί κυβερνητικά σχήματα χωρίς ηγεμονία ιδεών.
4. Η ελληνική εκδοχή της κρίσης ενότητας
Στην Ελλάδα, η συζήτηση περί «προοδευτικής διακυβέρνησης» παραμένει ρητορική χωρίς σαφές σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού ως τώρα. Οι σοσιαλδημοκρατικές δυνάμεις δεσμεύονται από ευρωπαϊκά πλαίσια λιτότητας, η ριζοσπαστική αριστερά δυσκολεύεται να διαμορφώσει κυβερνητική πρόταση, και τα κινήματα παραμένουν κατακερματισμένα. Έτσι, η ενότητα εμφανίζεται ως επικοινωνιακή αναγκαιότητα, όχι ως κοινωνική διαδικασία.
5. Η παγίδα και η αποτυχία της “ενότητας για την ενότητα”
Όταν η «ενότητα» καθίσταται αυτοσκοπός, χάνεται το κριτήριο της πολιτικής ποιότητας.
Μία τέτοια ενότητα κατά κανόνα οδηγεί (α) σε θόλωση ταυτότητας καθώς κανείς δεν ξέρει πλέον τι σημαίνει «κεντροαριστερά», (β) σε μετριοπαθείς συμβιβασμούς που αποξενώνουν τις πιο δυναμικές κοινωνικές δυνάμεις και (γ) σε αδράνεια επειδή υπάρχει ο φόβος πως αν πάρουν σαφή θέση μπορεί να «διασπάσουν το μέτωπο». Έτσι, η «ενότητα» αντί να δυναμώνει, απονευρώνει το “προοδευτικό” μπλοκ.
Οι βασικοί λόγοι της αποτυχίας είναι η απουσία θετικού προτάγματος, η αδυναμία κοινής ιδεολογικοπολιτικής ηγεμονίας, η έλλειψη κινηματικής βάσης, ο εκλογισμός αντί στρατηγικής και ο φόβος της σύγκρουσης και της σαφήνειας. Οι τρεις πρώτοι παράγοντες είναι και οι σημαντικότεροι.
6. Η ανάγκη θετικού αριστερού προτάγματος
Χωρίς σαφές θετικό πρόταγμα, το πεδίο των ιδεών το καταλαμβάνει ο αντίπαλος. Ο “προοδευτικός” χώρος καταλήγει να μιλά με τη γλώσσα του φιλελευθερισμού ή του συντηρητισμού, ενώ εγκαταλείπει την παραγωγή νέων αφηγήσεων για καθολική δικαιοσύνη, πράσινη μετάβαση, κοινωνικό κράτος, σοσιαλισμό με δημοκρατία. Η ενότητα, τότε, δεν πείθει ως όραμα αλλαγής, και περισσότερο μοιάζει με τεχνική συμμαχία εξουσίας.
7. Η σύμπηξη κοινής ιδεολογικοπολιτικής βάσης
Η κεντροαριστερά, ιστορικά, είναι ένα φάσμα από τη σοσιαλδημοκρατία και τους μεταρρυθμιστές φιλελεύθερους, μέχρι τη ριζοσπαστική αριστερά και τα οικολογικά ή κινηματικά ρεύματα.
Όταν η ενότητα οικοδομείται χωρίς την ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς και μία συμφωνία γύρω από το μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης, το κράτος πρόνοιας, την σχέση με την ΕΕ, το ΝΑΤΟ, τις αγορές, ή τη στρατηγική κοινωνικής συμμαχίας, τότε το αποτέλεσμα είναι συνασπισμός χωρίς πολιτική πυξίδα. Κάθε δύναμη διαβάζει το κοινό πρόγραμμα διαφορετικά. Άρα, στην πράξη, δεν υπάρχει στρατηγική ηγεμονία, μόνο εφήμερη τακτική σύγκλιση.
8. Η απαραίτητη συμμετοχή κι ενεργός στήριξη των κινημάτων
Μία ενότητα «από τα πάνω» – μόνο μεταξύ κομμάτων ή ηγεσιών – χωρίς ρίζωμα σε κοινωνικά κινήματα, συνδικάτα, κοινότητες, νεολαία, δεν έχει αντοχή. Το μέτωπο γίνεται εκλογικό σχήμα χωρίς κοινωνικό υπόβαθρο. Οι άνθρωποι δεν το νιώθουν ως όχημα αλλαγής, αλλά ως τεχνητή συγκόλληση. Άρα, ακόμα κι αν νικήσει εκλογικά, δεν μπορεί να κυβερνήσει με συνοχή και λαϊκή νομιμοποίηση.
9. Τι προϋποθέτει μια βιώσιμη και αποτελεσματική λαϊκομετωπική ενότητα
Προϋποθέτει κοινό αριστερό ριζοσπαστικό πρόγραμμα με σαφή ταξικό προσανατολισμό την μισθωτή εργασία και τα πιο ευάλωτα μικροαστικά στρώματα, ειλικρινή ιδεολογικό διάλογο και κοινή δράση για κρίσιμα ζητήματα, ενεργό συμμετοχή κοινωνικών κινημάτων, θεσμική κουλτούρα συνεργασίας, και μακροπρόθεσμη στρατηγική κοινωνικής ηγεμονίας.
10. Πολιτικό αποτέλεσμα αν εκλείπουν οι παραπάνω όροι: εύθραυστη νίκη ή θεαματική ήττα
Η κεντροαριστερά – στην Ευρώπη και στην Ελλάδα – δεν αποτυγχάνει επειδή δεν ενώνεται. Αποτυγχάνει επειδή ενώνεται χωρίς σκοπό. Η «ενότητα για την ενότητα» είναι πολιτικά και ηθικά αδύναμη, επειδή δεν προτείνει μέλλον, υπόσχεται μόνο αναστροφή του παρόντος. Όταν ένα τέτοιο μέτωπο φτάσει στην εξουσία οι εσωτερικές αντιφάσεις εκρήγνυνται αμέσως. Η διακυβέρνηση παραλύει ή εκφυλίζεται σε διαχείριση χωρίς προσανατολισμό. Ο κόσμος απογοητεύεται και στρέφεται αλλού (συχνά προς λαϊκιστές ή την άκρα δεξιά). Έτσι, η ενότητα που φτιάχτηκε για να «ρίξει μια κυβέρνηση» γίνεται το υπόβαθρο για την επόμενη ήττα.
Χωρίς αριστερό ιδεολογικό βάθος, ταξική και κινηματική στήριξη, σαφές κοινωνικό σχέδιο και προγραμματική σαφήνεια σε κρίσιμους τομείς (οικονομία, κράτος πρόνοιας, πράσινη μετάβαση, εξωτερική πολιτική) κάθε “προοδευτικό” μέτωπο κινδυνεύει να μετατραπεί σε παρένθεση εξουσίας.
Η πρόκληση δεν είναι να συνεννοηθούν τα πολιτικά κόμματα, αλλά να συγκροτηθεί η εναλλακτική αφήγηση γύρω από μια νέα ενεργοποιημένη κοινωνική πλειοψηφία.
About Author
