του Δημήτρη Κατσορίδα
επιστημονικός συνεργάτης ΙΝΕ-ΓΣΕΕ
Μετά την πτώση της δικτατορίας (1967-74) και την άνοδο της ΝΔ στην κυβέρνηση, οι κρατικές παρεμβάσεις στα εσωτερικά των συνδικάτων εξακολουθούν να υφίστανται. Η αποκατάσταση της ομαλότητας στο ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα επιτεύχθηκε με την ανάληψη της διακυβέρνησης από το ΠΑΣΟΚ, στις 18 Οκτωβρίου 1981.
Η εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ συνοδεύτηκε, ιδιαίτερα κατά την πρώτη περίοδο (1981-85), από σημαντικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που βελτίωσαν τους όρους ζωής του εργαζόμενου κόσμου και άλλαξαν τους συσχετισμούς δύναμης υπέρ των δυνάμεων της εργασίας. Οι πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις ήταν η δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), ο εκδημοκρατισμός του συνδικαλιστικού κινήματος (Ν. 1264/1982), η καθιέρωση της απλής αναλογικής στις συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι αυξήσεις σε μισθωτούς και συνταξιούχους, η θέσπιση της Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής (ΑΤΑ), η καθιέρωση άδειας τεσσάρων εβδομάδων, ο έλεγχος των απολύσεων, η εφαρμογή του 40ωρου-5ημέρου-8ώρου, η προώθηση της ισότητας των γυναικών στην εργασία, η ψήφιση του νόμου 1386/1983 για την κρατικοποίηση των λεγόμενων «προβληματικών» επιχειρήσεων, η θέσπιση νέου οικογενειακού δικαίου, η βελτίωση του εισοδήματος των αγροτών, κ.λπ.
Το 22ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ (9-11 Δεκεμβρίου 1983), στην Αθήνα, αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία του συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Πήραν μέρος όλα τα Εργατικά Κέντρα και Ομοσπονδίες, χωρίς αποκλεισμούς και έγινε με δημοκρατικές διαδικασίες. Πραγματοποίησε σε σημαντικό βαθμό την οργανωτική ενότητα του συνδικαλιστικού κινήματος, διεξήχθη για πρώτη φορά με απλή αναλογική, όπου εκπροσωπήθηκαν όλες οι συνδικαλιστικές παρατάξεις και έθεσε τις βάσεις για τη διεκδίκηση σημαντικών κοινωνικών αλλαγών. Κάτι ανάλογο έγινε και στην ΑΔΕΔΥ.
Οι θετικές αυτές εξελίξεις διεκόπησαν το φθινόπωρο του 1985, όταν η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ εξήγγειλε το δίχρονο σταθεροποιητικό πρόγραμμα για την οικονομία, με το οποίο ουσιαστικά εγκαινιάστηκε η πολιτική λιτότητας για την εργατική τάξη. Συγκεκριμένα, στις 11 Οκτωβρίου 1985 η κυβέρνηση ανακοίνωσε τα νέα μέτρα: υποτίμηση της δραχμής κατά 15%, περιορισμό της ΑΤΑ, περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες και αυξήσεις στα τιμολόγια των δημόσιων οργανισμών (ΔΕΗ, ΟΤΕ κ.ά.). Αμέσως μετά, στις 19 Οκτωβρίου, δημοσιεύτηκε το Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ) με το οποίο απαγορεύονταν μισθολογικές αυξήσεις πέραν της εισοδηματικής πολιτικής που είχε καθορίσει η κυβέρνηση. Το αποτέλεσμα ήταν μια σειρά απεργιών, σε διάφορους κλάδους, να κηρυχθούν παράνομες και καταχρηστικές από τα δικαστήρια, επειδή διεκδικούσαν περισσότερα από όσα επέτρεπε το ΠΔ.
Όμως, η πολιτική αυτή προκάλεσε ταυτόχρονα εσωκομματική κρίση στο κυβερνών κόμμα, ιδιαίτερα με τα στελέχη του στους συνδικαλιστικούς χώρους, τα οποία αντέδρασαν ανοιχτά και έντονα στην πολιτική λιτότητας. Η ΠΑΣΚΕ (συνδικαλιστική παράταξη του ΠΑΣΟΚ), διαγράφει επτά μέλη της, τα οποία συμμετείχαν στη Διοίκηση της ΓΣΕΕ, επειδή διαφώνησαν με την κυβερνητική πολιτική. Η εξέλιξη αυτή μετατόπισε τους συσχετισμούς δύναμης στο εσωτερικό της ΓΣΕΕ, όπου η πλειοψηφία περνά στην Αριστερά, δηλαδή στη συνεργασία των επτά στελεχών της ΠΑΣΚΕ με τους συνδικαλιστές του ΚΚΕ (ΕΣΑΚ-Σ) και του ΑΕΜ (ΚΚΕ εσωτερικού). Η εν λόγω αλλαγή είναι σημαντική διότι οι επτά διαγραμμένοι συνδικαλιστές επηρέαζαν Ομοσπονδίες με μεγάλη βαρύτητα μέσα στην εργατική τάξη και την οικονομία της χώρας (ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΟΒΕΣ κ.ά.), αλλά και γιατί δημιούργησε νέους συσχετισμούς μέσα στο συνδικαλιστικό κίνημα. Το αποκορύφωμα αυτής της σύγκρουσης μεταξύ της αριστερής πλειοψηφίας της ΓΣΕΕ και της κυβέρνησης, αποτέλεσαν οι δύο πανελλαδικές απεργίες, η μία στις 24 Οκτωβρίου και η άλλη στις 14 Νοεμβρίου 1985. Λίγο αργότερα οι διαφωνούντες και οι διαγραμμένοι συνδικαλιστές της ΠΑΣΚΕ ίδρυσαν νέα συνδικαλιστική παράταξη, τη Σοσιαλιστική Συνδικαλιστική Εργατοϋπαλληλική Κίνηση (ΣΣΕΚ).
Κατόπιν δικαστικής απόφασης ανατράπηκε η εκλεγμένη διοίκηση της ΓΣΕΕ και διορίστηκε νέα, μονοπαραταξιακή, αποτελούμενη από στελέχη της ΠΑΣΚΕ, καθώς η συνδικαλιστική αντιπολίτευση αρνήθηκε να συμμετάσχει στη διορισμένη διοίκηση. Έτσι επήλθε διάσπαση, με αντιπάλους από τη μια τη ΓΣΕΕ και από την άλλη τη συνδικαλιστική αριστερά (ΕΣΑΚ, ΑΕΜ, ΣΣΕΚ), η οποία εκφραζόταν μέσω της Συντονιστικής Επιτροπής Αγώνα (ΣΕΑ), που είχε ιδρυθεί από 20 Ομοσπονδίες, από το Εργατικό Κέντρο Αθήνας και πάνω από 100 σωματεία στην περιοχή της Αθήνας. Γενικά, καθ’ όλη την περίοδο έως τον Νοέμβριο του 1987, που απομακρύνθηκε ο Κ. Σημίτης από υπουργός Εθνικής Οικονομίας και άρχισε να χαλαρώνει το σταθεροποιητικό πρόγραμμα, υπήρχε ένταση των απεργιακών αγώνων σε διάφορους χώρους εργασίας (τραπεζοϋπάλληλοι, ΟΤΕ, εργαζόμενοι στην τοπική αυτοδιοίκηση, βιομηχανικοί εργάτες κ.λπ.).
Εδώ είναι αναγκαίο να επισημανθεί ότι το 1985 αποτελεί και σημείο καμπής για τη σταδιακή μεταμόρφωση του ΠΑΣΟΚ σε αστικό κόμμα σοσιαλδημοκρατικής απήχησης, μια εξέλιξη που επικυρώθηκε με την εκλογή Σημίτη στην ηγεσία του το 1996.
Έπειτα από μια μακρά διαδικασία αντιπαραθέσεων, δικαστικών μαραθωνίων και διαπαραταξιακών διαβουλεύσεων, πραγματοποιήθηκε τελικά ένα ενωτικό συνέδριο της ΓΣΕΕ (το 25ο), στις 15-16 Απριλίου 1989, με τη συμμετοχή όλων των συνδικαλιστικών παρατάξεων. Έτσι, επήλθε μια σχετική ομαλότητα στο εσωτερικό του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος.
Αν μπορεί να εξαχθεί κάποιο συμπέρασμα από τα παραπάνω είναι ότι τα γεγονότα που ακολούθησαν τη ρήξη του 1985 καταδεικνύουν την ανάγκη συνεχούς θωράκισης της αυτόνομης λειτουργίας και δράσης της ΓΣΕΕ απέναντι στο κράτος και τους εργοδότες.
About Author
