02/02/2026 του Κ. Καλλωνιάτη
Στο κείμενο “Στην εποχή του τραμπισμού ό,τι ενέχει αλληλεγγύη και κατανόηση καταγγέλλεται ως woke”(Vegans μετά το hype – Τραμπ και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα φρενάρουν τον βιγκανισμό; | Έθνος) η Έφη Αχτσιόγλου εκθέτει το πολιτικό και φιλοσοφικό σκεπτικό βάσει του οποίου προσχώρησε στην χορτοφαγία το 2019.
Από μαρξιστική σκοπιά, ο λόγος της Αχτσιόγλου σωστά εντοπίζει την αγριότητα του αυταρχικού καπιταλισμού, αλλά την εξηγεί ηθικά αντί υλικά, μετατρέποντας έτσι την πολιτική σε ζήτημα ενσυναίσθησης και τον βιγκανισμό (χορτοφαγία) σε ατομικό ηθικό συμβολισμό. Ο μαρξισμός, αντίθετα, θα έλεγε δεν χρειαζόμαστε περισσότερη ενσυναίσθηση μέσα στον καπιταλισμό, αλλά κατάργηση των κοινωνικών σχέσεων που παράγουν συστηματικά βία σε ανθρώπους και ζώα. Αναλυτικότερα:
Ο βιγκανισμός ως «ηθική επιταγή» vs. ο βιγκανισμός ως κοινωνική σχέση
Η Αχτσιόγλου θεμελιώνει τον βιγκανισμό πρωτίστως ως ατομική ηθική στάση ενσυναίσθησης απέναντι στο «ριζικά Άλλο». Αυτή η προσέγγιση, από μαρξιστική σκοπιά, είναι προβληματική γιατί αποσπά το φαινόμενο από τις υλικές του αιτίες.
Στον καπιταλισμό, η εκμετάλλευση των ζώων δεν προκύπτει από ηθική αναισθησία, ούτε από αποτυχία «να μπούμε στη θέση του άλλου», αλλά από τη μετατροπή της ζωής σε εμπόρευμα. Το ζώο δεν υπάρχει ως Άλλος με δικαιώματα ή συνείδηση, αλλά ως μονάδα παραγωγής αξίας, κόμβος σε μια αλυσίδα υπεραξίας, και αντικείμενο μεγιστοποίησης κέρδους.
Η μαρξιστική ανάλυση θα έλεγε ότι όσο κυριαρχούν οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, η σφαγή, η κακοποίηση και η οικολογική καταστροφή είναι δομικά αναπόφευκτες. Άρα, ο βιγκανισμός ως ατομική ηθική επιλογή μπορεί να έχει προσωπική συνέπεια, αλλά δεν αγγίζει τον μηχανισμό που παράγει τη βία.
Εδώ εντοπίζεται μια κλασική αντιστροφή: η Αχτσιόγλου βλέπει την αλλαγή να ξεκινά από το ήθος, ενώ ο μαρξισμός βλέπει το ήθος να αλλάζει αφού αλλάξουν οι κοινωνικές σχέσεις. Με μαρξιστικούς όρους δεν χρειάζεται μια κοινωνία πιο συμπονετικών καταναλωτών, αλλά μια κοινωνία που δεν οργανώνει την παραγωγή με βάση το κέρδος.
Το «woke» ως πολιτισμική σύγκρουση και η απουσία της τάξης
Η φράση «Στην εποχή του τραμπισμού ό,τι ενέχει αλληλεγγύη και κατανόηση καταγγέλλεται ως woke» μετατοπίζει το πολιτικό πρόβλημα από την ταξική σύγκρουση στην πολιτισμική και ηθική αντιπαράθεση.
Από μαρξιστική σκοπιά, αυτό είναι κρίσιμο λάθος. Ο τραμπισμός δεν είναι απλώς μίσος προς την ενσυναίσθηση, απόρριψη της ευαισθησίας, ή πολιτισμικός σκοταδισμός. Είναι πολιτική μορφή διαχείρισης της καπιταλιστικής κρίσης, που επιστρατεύει πολιτισμικούς πολέμους για να αποσπάσει την προσοχή από την εκμετάλλευση.
Το «anti-woke» λειτουργεί ως ιδεολογικό υποκατάστατο της ταξικής πολιτικής, μηχανισμός συσπείρωσης γύρω από φαντασιακές απειλές, και εργαλείο διάσπασης της εργατικής τάξης.
Όταν η απάντηση της Αριστεράς περιορίζεται σε περισσότερη ενσυναίσθηση, ηθική υπεροχή, και ταυτοτικές στάσεις, τότε αποδέχεται το πλαίσιο του πολιτισμικού πολέμου και εγκαταλείπει το πεδίο της υλικής σύγκρουσης.
Η σύγκρουση δεν είναι «ματσίλα vs ευαισθησία» και «τραμπισμός vs woke», αλλά κεφάλαιο vs εργασία,
ιδιοκτησία vs ζωή, και κέρδος vs κοινωνικές ανάγκες. Χωρίς αυτή τη μετατόπιση πίσω στην τάξη, η έννοια της «αλληλεγγύης» κινδυνεύει να γίνει ηθικό σύνθημα, πολιτισμικό σήμα, αλλά όχι υλικό σχέδιο ανατροπής.
About Author
