Φεβ 14, 2026 Κώστας Καλλωνιάτης Η ΕΠΟΧΗ
Σε άρθρο με τίτλο “Ο καταλύτης Τσίπρας”, ο άτυπος εκπρόσωπος του πρώην πρωθυπουργού, Θανάσης Καρτερός, επιχείρησε να εξηγήσει γιατί ο Αλέξης Τσίπρας είναι η μόνη διέξοδος σήμερα για την κατακερματισμένη Αριστερά και γενικότερα την αντιπολίτευση απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Το άρθρο του Καρτερού είναι καλογραμμένο και συναισθηματικά διεγερτικό, όμως πολιτικά είναι εξαιρετικά αδύναμο καθότι αποφεύγει τη στρατηγική συζήτηση, νομιμοποιεί την προσωποκεντρική αναμονή, και λειτουργεί περισσότερο ως προκαταβολική υπεράσπιση μιας πρωτοβουλίας που δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί. Για την ανάδειξη του Τσίπρα ως “καταλύτη” ακολουθεί την μέθοδο της απαξίωσης όλων των άλλων κομμάτων. Δεν πρόκειται για κάποια ανάλυση, αλλά μάλλον για πλαίσιο νομιμοποίησης.
Το βασικό πρόβλημα του άρθρου είναι ότι προσωποποιεί μια δομική κρίση. Παρουσιάζει τον Τσίπρα ως τον εξωτερικό παράγοντα που μπορεί να ξεμπλοκάρει την Αριστερά, λες και το πρόβλημα είναι κυρίως ζήτημα ηγεσίας και όχι στρατηγικής ήττας, κοινωνικής αποσύνδεσης και ιδεολογικής σύγχυσης μετά το 2015. Έτσι, όμως, μετατρέπει μια βαθιά πολιτική συζήτηση σε αναμονή σωτήρα.
Η διαπίστωση αυτή προκύπτει από το ότι το άρθρο αποσιωπά ή εξωραΐζει το γεγονός ότι ο Τσίπρας υπήρξε ο κεντρικός φορέας της στρατηγικής όχι μόνο της «κυβερνώσας Αριστεράς» αλλά και της αριστερής αξιωματικής αντιπολίτευσης. Μιας στρατηγικής, δηλαδή, η οποία κατέληξε σε ήττα με βαριές κοινωνικές και ιδεολογικές συνέπειες, με την κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στην Αριστερά να σχετίζεται άμεσα με αυτή την εμπειρία.
Όταν, λοιπόν, παρουσιάζεται ως «καταλύτης», δεν εξηγείται γιατί αυτό που απέτυχε ως στρατηγική τότε, θα λειτουργήσει ως καταλύτης σήμερα.
Αξίζει να σημειωθεί πως στη χημεία, ο καταλύτης δεν αλλάζει ο ίδιος, απλώς επιταχύνει μια αντίδραση. Ο καταλύτης δεν ευθύνεται για το μείγμα, δεν αλλάζει ο ίδιος, δεν λογοδοτεί για το αποτέλεσμα, απλώς επιταχύνει. Ο Τσίπρας παρουσιάζεται ως εξωτερικός “φυσικός νόμος”, ως φαινόμενο, όχι ως πολιτικός με ιστορία. Μεταφορικά αυτό σημαίνει ότι δεν απαιτεί αυτοκριτική, δεν απαιτεί αλλαγή στρατηγικής, δεν απαιτεί ρήξεις. Αυτό, ωστόσο, είναι ίσως το πιο προβληματικό σημείο του άρθρου, γιατί η Αριστερά δεν χρειάζεται επιτάχυνση, αλλά αναπροσανατολισμό και ανασυγκρότηση.
Αλλά ακόμα και αν δεχτούμε τον όρο, το άρθρο αποφεύγει να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: καταλύτης για ποια πολιτική κατεύθυνση; Για μια νέα ριζοσπαστική Αριστερά; Για μια νέα εκδοχή προοδευτικού κέντρου; Για μια επανασυγκόλληση του παλιού μπλοκ; Η ασάφεια αυτή δεν είναι αθώα: ευνοεί την επιστροφή της λογικής της εκλογικής αποτελεσματικότητας χωρίς ιδεολογική αναμέτρηση. Χαρακτηριστικό στοιχείο ενός προσωποπαγούς εγχειρήματος που λειτουργεί αποπολιτικοποιητικά.
Ενώ ο Καρτερός κάνει μία γλαφυρή περιγραφή της κακής κατάστασης του πολιτικού φάσματος αριστερά της ΝΔ, καταλήγει σε ένα προσωποκεντρικό συμπέρασμα χωρίς ενδιάμεση ανάλυση: «Είναι δύσκολο να μη βλέπει κανείς γιατί έχει προβάλει ο Τσίπρας σαν διέξοδος». Όμως, αυτό είναι αυθαίρετο συμπέρασμα. Δεν προκύπτει αναγκαστικά. Το ότι υπάρχει κενό, δεν σημαίνει ότι όποιος το είχε καταλάβει παλαιότερα μπορεί να το ξαναγεμίσει.
Τέλος, το άρθρο δεν απαντά σε κανένα από τα κρίσιμα ερωτήματα: Τι πολιτική πρόταση θα φέρει αυτός ο «καταλύτης»; Ποια σχέση θα έχει με τον νεοφιλελευθερισμό; Με ποια κοινωνικά στρώματα; Με ποιες δεσμεύσεις και ποιες ρήξεις; Η πολιτική αντικαθίσταται από δημοσκοπήσεις, προσμονή, «ενέργεια», κλίμα. Αυτό, όμως, είναι αντιπολιτική με προοδευτικό λεξιλόγιο.
Πολιτική θα ήταν μία προηγούμενη απάντηση σχετικά με τα αίτια διάλυσης της Αριστεράς. Πράξη απαγορευτική όμως για τον Τσίπρα γιατί θα έθετε στο μικροσκόπιο την πολιτική διεύρυνσης προς το Κέντρο, της οποίας ήταν ο αρχιτέκτονας, και η οποία δεν ήταν απλώς οργανωτική ή εκλογική επιλογή. Ήταν ιδεολογική μετάλλαξη (εγκατάλειψη ρήξης με τον νεοφιλελευθερισμό), κοινωνική μετατόπιση (από τα λαϊκά στρώματα προς τα μεσαία/ανώτερα) και πολιτική αποσύνδεση από κινήματα, εργατική τάξη, και συλλογική δράση. Με την στροφή προς το Κέντρο, ο Τσίπρας δεν «άνοιξε» απλά την Αριστερά, την αποταξικοποίησε.
Η Αριστερά δεν διαλύθηκε επειδή «μαλώσαμε μεταξύ μας». Διαλύθηκε επειδή έπαψε να εκπροσωπεί υλικά συμφέροντα των από κάτω και μετατράπηκε σε κυβερνητικό μηχανισμό διαχείρισης. Αυτό δεν θεραπεύεται με νέα σχήματα κορυφής, αλλά με αλλαγή στρατηγικής που προϋποθέτει αυτοκριτική. Χωρίς αυτοκριτική, υπάρχει μόνο επανάληψη
Όταν ο ίδιος πολιτικός φορέας/ηγέτης δεν αναγνωρίζει τη δομική αποτυχία της στρατηγικής του, δεν κατονομάζει τις κοινωνικές τάξεις που έχασε, και δεν επανεξετάζει τη σχέση του με το κράτος, την ΕΕ, την αγορά, τότε δεν επιχειρεί επανένωση αλλά επιστροφή στο status quo ante, με νέα ρητορική.
Σήμερα ο Τσίπρας καλεί σε επανένωση υπό την αιγίδα του. Όμως, η επανένωση δεν είναι αριθμητικό άθροισμα. Η λογική «Ας μαζευτούμε όλοι για να νικήσουμε τη Δεξιά» είναι μεταπολιτική. Η Αριστερά δεν επανενώνεται χωρίς σαφή ταξικό προσανατολισμό, δεν συγκροτείται χωρίς κοινωνικό υποκείμενο, δεν ξανακερδίζει αξιοπιστία χωρίς ρήξη με το Κέντρο. Αυτός που διέλυσε την Αριστερά με τη στρατηγική της κεντροποίησης δεν μπορεί να την επανενώσει με την ίδια στρατηγική.
Στην ιστορία της Αριστεράς οι κρίσεις υπερβαίνονται με ρήξεις, όχι με επιστροφή στους ίδιους συμβιβασμούς. Όπου επιχειρήθηκε «επανεκκίνηση χωρίς αλλαγή γραμμής», είχαμε περαιτέρω απαξίωση, άνοδο της Ακροδεξιάς, αποστράτευση των λαϊκών τάξεων.
About Author
