Δήλωση για το Ρολόι της Κρίσης 2026
Δελτίο του Συμβουλίου Επιστήμης και Ασφάλειας των Ατομικών Επιστημόνων
Συντάκτης, John Mecklin, Ιανουάριος 27, 2026
Δήλωση για το Ρολόι της Κρίσης 2026 – Δελτίο των Ατομικών Επιστημόνων
Ιδρύθηκε το 1945 από τον Albert Einstein, τον J. Robert Oppenheimer και επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Σικάγο που βοήθησαν στην ανάπτυξη των πρώτων ατομικών όπλων στο Manhattan Project, το Το Bulletin of the Atomic Scientists δημιούργησε το Doomsday Clock δύο χρόνια αργότερα, χρησιμοποιώντας τις εικόνες της αποκάλυψης (μεσάνυχτα) και το σύγχρονο ιδίωμα της πυρηνικής έκρηξης (αντίστροφη μέτρηση στο μηδέν) για να μεταφέρει απειλές για την ανθρωπότητα και τον πλανήτη. Το Ρολόι της Κρίσης ορίζεται κάθε χρόνο από το Συμβούλιο Επιστήμης και Ασφάλειας του Δελτίου σε συνεννόηση με το Συμβούλιο Χορηγών του, το οποίο περιλαμβάνει οκτώ νομπελίστες. Το Ρολόι έχει γίνει ένας παγκοσμίως αναγνωρισμένος δείκτης της ευπάθειας του κόσμου στην παγκόσμια καταστροφή που προκαλείται από ανθρωπογενείς τεχνολογίες.
Τώρα είναι 85 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα
Πριν από ένα χρόνο, προειδοποιήσαμε ότι ο κόσμος ήταν επικίνδυνα κοντά στην παγκόσμια καταστροφή και ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση στην αντιστροφή της πορείας αύξανε την πιθανότητα καταστροφής. Αντί να λάβουν υπόψη αυτή την προειδοποίηση, η Ρωσία, η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες μεγάλες χώρες έχουν γίνει όλο και πιο επιθετικές, αντίπαλες και εθνικιστικές. Οι παγκόσμιες αντιλήψεις που κερδήθηκαν με κόπο καταρρέουν, επιταχύνοντας έναν ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων όπου ο νικητής τα παίρνει όλα και υπονομεύοντας τη διεθνή συνεργασία που είναι κρίσιμη για τη μείωση των κινδύνων πυρηνικού πολέμου, της κλιματικής αλλαγής, της κακής χρήσης της βιοτεχνολογίας, της πιθανής απειλής της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων αποκαλυπτικών κινδύνων. Πάρα πολλοί ηγέτες έχουν γίνει εφησυχασμένοι και αδιάφοροι, υιοθετώντας σε πολλές περιπτώσεις ρητορική και πολιτικές που επιταχύνουν αντί να μετριάζουν αυτούς τους υπαρξιακούς κινδύνους. Λόγω αυτής της αποτυχίας της ηγεσίας, το Δελτίο του Συμβουλίου Επιστήμης και Ασφάλειας των Ατομικών Επιστημόνων θέτει σήμερα το Ρολόι της Κρίσης στα 85 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα, το πιο κοντινό που έχει βρεθεί ποτέ στην καταστροφή.
Η περσινή χρονιά ξεκίνησε με μια αχτίδα ελπίδας όσον αφορά τους πυρηνικούς κινδύνους, καθώς ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατέβαλε προσπάθειες να σταματήσει τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας και μάλιστα πρότεινε στις μεγάλες δυνάμεις να επιδιώξουν την «αποπυρηνικοποίηση». Κατά τη διάρκεια του 2025, ωστόσο, οι αρνητικές τάσεις -παλιές και νέες- εντάθηκαν, με τρεις περιφερειακές συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται πυρηνικές δυνάμεις να απειλούν να κλιμακωθούν. Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας χαρακτηρίστηκε από νέες και δυνητικά αποσταθεροποιητικές στρατιωτικές τακτικές και ρωσικούς υπαινιγμούς για χρήση πυρηνικών όπλων. Η σύγκρουση μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν ξέσπασε τον Μάιο, οδηγώντας σε διασυνοριακές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους εν μέσω πυρηνικής ακροβασίας. Τον Ιούνιο, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν αεροπορικές επιθέσεις σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις για τις οποίες υπάρχουν υποψίες ότι υποστηρίζουν τις φιλοδοξίες της χώρας για πυρηνικά όπλα. Παραμένει ασαφές εάν οι επιθέσεις περιόρισαν αυτές τις προσπάθειες – ή αν αντίθετα έπεισαν τη χώρα να επιδιώξει κρυφά πυρηνικά όπλα.
Εν τω μεταξύ, ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων έχει γίνει μια πλήρης κούρσα εξοπλισμών, όπως αποδεικνύεται από τον αυξανόμενο αριθμό πυρηνικών κεφαλών και πλατφορμών στην Κίνα και τον εκσυγχρονισμό των πυρηνικών συστημάτων παράδοσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν να αναπτύξουν ένα νέο, πολυεπίπεδο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας, το Golden Dome, που θα περιλαμβάνει διαστημικούς αναχαιτιστές, αυξάνοντας την πιθανότητα σύγκρουσης στο διάστημα και πιθανότατα τροφοδοτώντας μια νέα κούρσα εξοπλισμών με βάση το διάστημα. Καθώς αυτές οι ανησυχητικές τάσεις συνεχίζονταν, οι χώρες με πυρηνικά όπλα απέτυχαν να μιλήσουν για στρατηγική σταθερότητα ή έλεγχο των εξοπλισμών, πολύ λιγότερο για πυρηνικό αφοπλισμό, και τα ερωτήματα σχετικά με τις εκτεταμένες αποτρεπτικές δεσμεύσεις των ΗΠΑ σε παραδοσιακούς συμμάχους στην Ευρώπη και την Ασία οδήγησαν ορισμένες χώρες χωρίς πυρηνικά όπλα να εξετάσουν το ενδεχόμενο να τα αποκτήσουν. Καθώς δημοσιεύουμε αυτή τη δήλωση, η τελευταία σημαντική συμφωνία που περιορίζει τον αριθμό των στρατηγικών πυρηνικών όπλων που αναπτύσσονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, η NEW START, πρόκειται να λήξει, τερματίζοντας σχεδόν 60 χρόνια προσπαθειών για τον περιορισμό του πυρηνικού ανταγωνισμού μεταξύ των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών χωρών του κόσμου. Επιπλέον, η κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορεί να εξετάζει την επανέναρξη των εκρηκτικών πυρηνικών δοκιμών, επιταχύνοντας περαιτέρω μια ανανεωμένη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών.
Μια σειρά από δυσμενείς τάσεις κυριάρχησαν επίσης στις προοπτικές για την κλιματική αλλαγή το περασμένο έτος. Το επίπεδο του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα – το αέριο του θερμοκηπίου που ευθύνεται περισσότερο για την κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο – έφτασε σε νέο υψηλό, ανεβαίνοντας στο 150 τοις εκατό των προβιομηχανικών επιπέδων. Η παγκόσμια μέση θερμοκρασία το 2024 ήταν η θερμότερη στο ρεκόρ των 175 ετών και οι θερμοκρασίες το 2025 ήταν παρόμοιες. Με την προσθήκη γλυκού νερού από το λιώσιμο των παγετώνων και τη θερμική διαστολή, η παγκόσμια μέση στάθμη της θάλασσας έφτασε σε υψηλό ρεκόρ. Ενεργοποιημένος από τις θερμές θερμοκρασίες, ο υδρολογικός κύκλος έγινε πιο ασταθής, με κατακλυσμούς και ξηρασίες να κάνουν τον γύρο του πλανήτη. Μεγάλες εκτάσεις του Περού, του Αμαζονίου, της νότιας Αφρικής και της βορειοδυτικής Αφρικής γνώρισαν ξηρασίες. Για τρίτη φορά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η Ευρώπη βίωσε περισσότερους από 60.000 θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη. Οι πλημμύρες στη λεκάνη απορροής του ποταμού Κονγκό εκτόπισαν 350.000 ανθρώπους και οι βροχοπτώσεις ρεκόρ στη νοτιοανατολική Βραζιλία εκτόπισαν πάνω από μισό εκατομμύριο.
Οι εθνικές και διεθνείς απαντήσεις στην κλιματική έκτακτη ανάγκη έγιναν από εντελώς ανεπαρκείς σε βαθιά καταστροφικές. Καμία από τις τρεις πιο πρόσφατες συνόδους κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα δεν έδωσε έμφαση στη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων ή στην παρακολούθηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ουσιαστικά κηρύξει πόλεμο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις λογικές πολιτικές για το κλίμα, καταστρέφοντας αμείλικτα τις εθνικές προσπάθειες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, οι εξελίξεις σε τέσσερις τομείς των βιοεπιστημών αύξησαν τους δυνητικά καταστροφικούς κινδύνους. Τον Δεκέμβριο του 2024, επιστήμονες από εννέα χώρες ανακοίνωσαν την αναγνώριση μιας δυνητικά υπαρξιακής απειλής για όλη τη ζωή στη Γη: την εργαστηριακή σύνθεση της λεγόμενης «ζωής καθρέφτη». Αυτοί οι επιστήμονες προέτρεψαν να μην δημιουργηθούν βακτήρια καθρέφτες και άλλα κύτταρα-καθρέφτες – που αποτελούνται από χημικά συντιθέμενα μόρια που είναι κατοπτρικά είδωλα εκείνων που βρίσκονται στη Γη, όπως ένα αριστερό χέρι καθρεφτίζει ένα δεξί χέρι – επειδή ένα αυτοαναπαραγόμενο κύτταρο καθρέφτη θα μπορούσε εύλογα να αποφύγει τους κανονικούς ελέγχους στην ανάπτυξη, να εξαπλωθεί σε όλα τα οικοσυστήματα και τελικά να προκαλέσει τον εκτεταμένο θάνατο των ανθρώπων. άλλα ζώα και φυτά, δυνητικά διαταράσσοντας όλη τη ζωή στη Γη. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η διεθνής κοινότητα δεν έχει καταλήξει σε σχέδιο για την αντιμετώπιση αυτού του κινδύνου.
Ταυτόχρονα, η επιταχυνόμενη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης θέτει ένα διαφορετικό είδος βιολογικής απειλής: τη δυνατότητα σχεδιασμού νέων παθογόνων με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης στα οποία οι άνθρωποι δεν έχουν αποτελεσματική άμυνα. Επίσης, οι ανησυχίες σχετικά με τα κρατικά χρηματοδοτούμενα προγράμματα βιολογικών όπλων έχουν βαθύνει λόγω της αποδυνάμωσης κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους των διεθνών κανόνων και μηχανισμών παραγωγικής εμπλοκής. Ίσως η πιο άμεση ανησυχία είναι η ταχεία υποβάθμιση των υποδομών και της τεχνογνωσίας της δημόσιας υγείας των ΗΠΑ. Αυτό μειώνει επικίνδυνα την ικανότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων εθνών να ανταποκρίνονται σε πανδημίες και άλλες βιολογικές απειλές.
Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και οι εφαρμογές τους σε κρίσιμες διαδικασίες —σε συνδυασμό με τις παρατεταμένες ανησυχίες σχετικά με την ακρίβειά τους και την τάση τους να «έχουν παραισθήσεις»— έχουν προκαλέσει σημαντική δημόσια συζήτηση τον περασμένο χρόνο σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα ενσωματώνουν την τεχνητή νοημοσύνη στους αμυντικούς τους τομείς, παρά τους πιθανούς κινδύνους τέτοιων κινήσεων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Τραμπ ανακάλεσε ένα προηγούμενο εκτελεστικό διάταγμα για την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης, αντανακλώντας μια επικίνδυνη προτεραιότητα της καινοτομίας έναντι της ασφάλειας. Και η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης έχει τη δυνατότητα να επιταχύνει το υπάρχον χάος και τη δυσλειτουργία στο παγκόσμιο οικοσύστημα πληροφοριών, ενισχύοντας τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και υπονομεύοντας τις δημόσιες συζητήσεις που βασίζονται σε γεγονότα που απαιτούνται για την αντιμετώπιση επειγουσών μεγάλων απειλών όπως ο πυρηνικός πόλεμος, οι πανδημίες και η κλιματική αλλαγή.
Αυτές οι επικίνδυνες τάσεις συνοδεύονται από μια άλλη εξέλιξη που υπονομεύει τις προσπάθειες αντιμετώπισης μεγάλων παγκόσμιων απειλών: την άνοδο της εθνικιστικής απολυταρχίας σε χώρες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων χωρών που διαθέτουν πυρηνικά όπλα. Οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας διαφέρουν πολύ στις αυταρχικές τους τάσεις, αλλά όλοι έχουν προσεγγίσεις στις διεθνείς σχέσεις που ευνοούν τη μεγαλοπρέπεια και τον ανταγωνισμό έναντι της διπλωματίας και της συνεργασίας. Η άνοδος των απολυταρχιών δεν είναι από μόνη της μια υπαρξιακή απειλή, αλλά μια προσέγγιση μηδενικού αθροίσματος «εμείς εναντίον αυτών» αυξάνει τον κίνδυνο παγκόσμιας καταστροφής. Η τρέχουσα αυταρχική τάση εμποδίζει τη διεθνή συνεργασία, μειώνει τη λογοδοσία και λειτουργεί ως επιταχυντής απειλών, καθιστώντας τις επικίνδυνες πυρηνικές, κλιματικές και τεχνολογικές απειλές ακόμη πιο δύσκολο να αντιστραφούν.
Ακόμη και όταν οι δείκτες του Ρολογιού της Κρίσης πλησιάζουν τα μεσάνυχτα, υπάρχουν πολλές ενέργειες που θα μπορούσαν να τραβήξουν την ανθρωπότητα πίσω από το χείλος του γκρεμού:
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία μπορούν να ξαναρχίσουν τον διάλογο για τον περιορισμό των πυρηνικών οπλοστασίων τους. Όλα τα κράτη με πυρηνικά όπλα μπορούν να αποφύγουν τις αποσταθεροποιητικές επενδύσεις στην αντιπυραυλική άμυνα και να τηρήσουν το υπάρχον μορατόριουμ για τις εκρηκτικές πυρηνικές δοκιμές.
Τόσο μέσω πολυμερών συμφωνιών όσο και μέσω εθνικών κανονισμών, η διεθνής κοινότητα μπορεί να λάβει όλα τα εφικτά μέτρα για να αποτρέψει τη δημιουργία κατοπτρικής ζωής και να συνεργαστεί σε ουσιαστικά μέτρα για τη μείωση της προοπτικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία βιολογικών απειλών.
Το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να αποκηρύξει τον πόλεμο του Προέδρου Τραμπ στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, παρέχοντας αντ’ αυτού κίνητρα και επενδύσεις που θα επιτρέψουν την ταχεία μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα μπορούν να συμμετάσχουν σε διμερή και πολυμερή διάλογο για ουσιαστικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στους στρατούς τους, ιδιαίτερα στα συστήματα πυρηνικής διοίκησης και ελέγχου.
Η τρέχουσα τροχιά μας δεν είναι βιώσιμη. Οι εθνικοί ηγέτες -ιδιαίτερα εκείνοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα- πρέπει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην εξεύρεση ενός μονοπατιού μακριά από το χείλος του γκρεμού. Οι πολίτες πρέπει να επιμείνουν να το κάνουν.
Είναι 85 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα.
[Σημ. Συν. Τα κείμενα που αναρτώνται αξιολογούνται με βάση το ενδιαφέρον που κρίνουμε ότι έχουν και δεν αντανακλούν απαραιτήτως τις απόψεις της σύνταξης.]
About Author
